राजन गाउँले
सिन्धुली । शनिवारबाट नेपाल सम्बत् परिवर्तन हुँदैछ । नयाँ वर्ष २०८१ को अवसरमा प्रायः मानिसहरु नयाँ नयाँ ठाउँमा पुग्ने र त्यसको अध्ययन अवलोकन गर्ने शोचमा हुनेगर्दछन् । यस्तै शोचमा तपाई सिन्धुली जिल्लालाई केन्द्र बनाएर घुम्न आउदै हुनुहन्छ भने तपाईका लागि यि स्थानहरु अकर्षक गन्तव्य बन्न सक्नेछन ।
राजधानी काठमाण्डौंबाट दुई घण्टाका समयमा सिन्धुली प्रवेश गर्न सकिन्छ । पूर्वी नेपाल र तराईका जिल्लाहरुबाट पनि दुई घण्टाकै विचमा सिन्धुली जिल्लामा आउन सकिन्छ । बनेपा–सिन्धुली–बर्दिबास (विपी) राजमार्ग, हेटौंडा–गाईघाट–चतरा (मदन भण्डारी) राजमार्ग र मध्यपहाडी लोकमार्ग हुँदै छोटो दुरीमा रमाइलो यात्रा गर्दै सिन्धुली आइपुग्न सकिन्छ ।
सिन्धुली जिल्ला घुम्न आउनेहरुले यहाँको आकर्षक धार्मीक तथा पर्यटकीय स्थलको अवलोकन गर्न सक्ने छन भने सुविधा सम्पन्न होटल तथा रिसोर्टहरुमा आरमदायी बास बस्न सक्ने छन ।
सिन्धुलीगढी : जिल्लाको प्रमुख गन्तव्यको रुपमा रहेको सिन्धुलीगढी हो । सिन्धुली जिल्लाको ऐतिहासिक पर्यटकीय क्षेत्रका रुपमा रहेको सिन्धुलीगढी नेपाली विर गोर्खालीहरुले साम्राज्यवादी वृटिस अंग्रेज सेनाहरुसंग भएको युद्धमा विजय प्राप्त गरेको ऐतिहासिक स्थल हो । यो सिन्धुली जिल्लाको कमलामाई नगरपालिका ३ मा अवस्थित छ । सिन्धुलीगढी किल्ला नेपाली विर गोरखालीहरुको फौजको नेतृत्व गर्ने श्रीहर्ष पन्त, बंशराज पाण्डे र बंशु गुरुङले विसं १८२४ कात्तिक २४ गतेका दिन साम्राज्यबादी व्रिटिस अंग्रेज फौजलाइ परास्त गर्दै नेपालको सार्भभौम र अखण्डता जोगाएको ऐतिहासिक स्थल हो ।
यहाँ नेपाली सेनाले युद्ध संग्रहालय निर्माण गरेको छ भने भग्नावशेष रानिदरबारको समेत हालै निर्माण सम्पन्न गरिएको छ । यस स्थलमा हरेक कात्तिक २४ गते भव्यरुपमा विजयोत्सव मनाउने गरिएको छ । यहाँ संस्थागत तथा पारिवारीक पिकनीक सहित गौरीशंकर हिमाल, महाभारत क्षेत्रको हरियाल वन जंगलहरु देख्न सकिन्छ भने नजिकै रहेको जुनार बँगैचाका अवलोकन गर्न सकिन्छ ।
सुनकोसी जलयात्र : राजधानी काठमाण्डौंबाट वीपी राजमार्ग हुँदै आउँदा सुनकोसी गाउँपालिकासंगै सिन्धुली जिल्लाको प्रबेश गर्न सकिन्छ । जिल्लामा भित्रने पर्यटकहरुले सुनकोसी गाउँपालिका भित्र पर्ने विपी राजमार्गको मनमोहक दृष्य, सुनकोसी नदीमा साहसिक जलयात्रासंगै सुविधासम्पन्न होटहरुको सुविधा पाउने सकिन्छ ।
नयाँ वर्षमा सिन्धुली घुम्न आउने स्वदेशी तथा विदेशी पर्यटकहरुले सुनकोसी गाउँपालिकामा नेपालथोक देखि मुलकोटसम्म सुनकोसी नदीमा शाहसिक र आनन्ददायि जलयात्राका लागि राफ्टीङ गर्न सक्ने छन ।
सिन्धुली जल, कृषि, वन, जडीबुटी जस्ता पर्यापर्यटनका साथै ऐतिहासिक, धार्मीक, सांस्कृतिक तथा मौलिक कला पहिचान सहितको पर्यटकीय सम्भावना बोकेको जिल्ला हो ।
हरिहरपुरगढी दरबार : सिन्धुली जिल्लाको सुदुरपश्चिम सीमानामा रहेको हरिहरपुरगढी गाउँपालिका १ मा रहेको हरिहरपुरगढीको महत्व उत्तिकै छ । यस दरबारबारको ऐतिहासिक महत्व नेपाल एकिकरणसंग नै जोडिएको छ । पृथ्वीनारायण शाहाले एकिकरणका बेला सिन्धुलीगढीसंगै हरिहरपुरगढीमा पनि ३ सय सेना तैनाथ गरेका थिए ।
कलाघर : कमलामाई नगरपालिका ३ चपौलीमा रहेको कलाघर नेपाली लोक कला तथा सांस्कृतिक सम्पदाहरुको संरक्षण सहितको राष्ट्रिय संग्रहालय हो । यहाँ लोपउन्मुख जाती, धर्म, पेशा तथा सांस्कृतिक सम्पदाहरुको संरक्षण गरिएको छ । राज्यका तर्फबाट समेत लगानी गरी स्थापीत हुँदै आएको यस संग्रहालय अवलोकनका लागी दैनिक पर्यकहरु आउने गरेका छन । यस स्थलबाट भिन्नि हिमश्रृखलाहरु, सुनकोसी तथा महाभारत क्षेत्रका सुन्दर दृष्यहरु अवलोकन गर्न सकिन्छ ।
भद्रकाली मन्दिर : कमलामाई नगरपालिका २ मा रहेको भद्रकाली मन्दिरलाई शक्तिशाली शक्तिपिठका रुपमा लिइन्छ । धार्मीक पर्यटकका हिसावले यस मन्दिरमा पर्यटकहरुको बाक्लो उपस्थिती हुने गरेको छ ।यस मन्दिरलाई गोरखामा रहेको भगवती मनकामनाकी बहिनीको रुपमा पनि लिइन्छ । यो मन्दिर पृथ्वीनारायण शाह स्वयमले स्थापना गरेको सिलालेखमा उल्लेख छ । यस मन्दिरमा तत्कालीन समयमा सिन्धुलीगढी र दोलखामा तैनाथ नेपाली सेनाका टुकडीले विजयादशमी लगायतका पर्वहरुमा सलामी समेत दिने गरेको थियो ।
काली–कमलामाई मन्दिर : सिन्धुली जिल्लाको सदरमुकाम माढीमा रहेको काली–कमलामाई मन्दिर हिन्दुहरुको आस्थाको धरोहर हुन । कालिकामाई र कमलामाई दिदि बहिनी भएको किम्बदन्ती छ । कमलामाईको महिमा ज्यादै उच्च छ ।कमलामाई मन्दिरमा विस १८८६ मा तत्कालीन काजी भिमसेन थापा स्वयम उपस्थित भई चाँदीको मुकुट चढाएको उल्लेख छ ।
शिद्धबाबा मन्दिर : कमलामाई नगरपालिका ४ मा रहेको शिद्धबाबा मन्दिर समुन्द्री सतहबाट ८५० मिटरको उचाईमा रहेको च्याउकोट डाँडामा छ । यस मन्दिरमा मकावनपुरका राजा हेमकर्ण सेनले विस १८१२ मा चढाएको घण्टी अहिले पनि छ । यसले पनि यस मन्दिरको ऐतिहासिक महत्व रहेको बुझिन्छ । यस मन्दिरमा भगवान शिवको पुजा आराधाना हुने गरेको छ । यहाँबाट सिन्धुलीमाढी तथा तराईका सुन्दर दृष्यहरु समेत अवलोकन गर्न सकिन्छ ।
पन्चकन्या पोखरी : मरिण गाउँपालिका वडा नम्बर ५ मा रहेको पन्चकन्या पोखरी मरिण गाउँपालिकाको प्रमुख प्रर्यटकिय गन्तव्यका रुपमा रहेको छ । सिन्धुली सदरमुकामबाट २२ किमिको दुरीमा रहेको यस पोखरी मरिण खोलाको चुरे खण्डतर्फको भागमा अवस्थित छ । यस पोखरीमा रुखका पातहरु पानिमा खस्ने वित्तिकै चराहरुले टिपेर लैजाने, पोखरीमा पसेको धार्मीक मानिस भोलीपल्टमात्रै सकुशल निस्कने, तथा परापुर्वकालमा रोपाइगर्न आएका पाँचवटी कन्याहरु सोही पोखरीमा अलाप भई गएका जस्ता कथनहरु छन । यस पोखरीलाई मरिण गाउँपालिकाले प्राथमिकताका साथ संरक्षण र पुर्निनिर्माण थालेको छ ।
कुशेश्वर महादेव : कुशेश्वर महादेव सिन्धुली जिल्लाको सुनकोसी गाउँपालिका १ मा पर्दछ । यो विपी राजमार्गको सिन्धुली–बनेप खण्ड अन्तरगत पर्दछ । यहाँ जान यातायातको सहजता रहेको छ । रोशी र सुनकोसी नदिको संगम स्थलमा अवस्थित यस महादेव मन्दिरलाई आधिलिङ्ग महादेव समेत भन्ने गरिएको छ । पौराणीक महत्व रहेको यस मन्दिरमा महाशिवरात्रीका दिन ठुलो मेला लाग्ने गर्दछ ।
कमला ताल : कमलामाई नगरपालिका ५ र ८ मा रहेको पवित्र धार्मीक स्थल कमलामाई मन्दिर नजिकै रहेको कमला ताल अहिले बोटीङका पारखीहरुको रोजाईमा पर्न थालेको छ । यहाँ पुग्नेहरुमा कमला मन्दिरको दर्शन गर्नुका साथै थोरै शुल्क तिरेर मोटरबोट गर्न सक्नेछन ।
छिमेकी मुलुक भारत, चिनका साथै राजधानी र तराईबाट धेरै भन्दा धेरै पर्यटकहरुको रोजाईमा पर्ने सिन्धुली जिल्लामा कृषि, पर्यटन, शाहसीक पर्यटनको अवलोकन गर्न पाउने छन् ।
सिन्धुली घुम्न आउनेहरुले शिद्धबाबा, भद्रकाली तथा कमलामन्दीर, फिक्कल गाउँपलिका ३ को फिक्कल भ्यूटावर, गोलन्जोर ल्यान्द्राङडाँको सुनखानी, सुनकोसी नदीमा राफ्टीङ, मरिण गाउँपालिकाको पन्चकन्या पोखरी, सुनकोसी गाउँपालिका १ को कुशेश्वर महादेव, दुधौली नगरपालिका २ को लंगुरेश्वर–मधुगंगा, बाबाधाम, सिर्थौलीको सर्पे ढुङ्गा, तिनपाटन गाउँपालिकाको सर्वशिद्धेश्वर महादेव गुफा, जुनार बंगैचा, वन लगायत सिन्धुलीको ऐतिहासिक तथा धार्मीक पर्यटकीय गन्तब्यहरु हुन् ।
स्थानीय माझी, हायु, दनुवार, सुनुवार, तामाङ समुदायको परम्परागत भेषभुषा, धार्मीक तथा सांस्कृति कला र पहिचानले समेत जिल्लामा नवआगन्तुक स्वदेशी तथा विदेशी पर्यटकहरुको मन लोभ्याउन सक्ने छ । जिल्ला सदरमुकाममाढीलाई छिचोल्दै महाभारतको काखामा बनेको बनेपा–सिन्धुली–बर्दिवास विपी राजमार्गको मनमोहक नागबेली सडक, सिन्धुलीगढीबाट देखिने गौरीशंकर र गणेश हिमालका साथै तराईका समथल फाँटहरुको दृष्यपानले थप आनन्द प्रदान गराउँने छ ।
